Przyspieszona amortyzacja w gminach z wysokim bezrobociem – uproszczenie podatkowej zachęty inwestycyjnej dla MŚP

Zespół CASP

Uwagi ogólne

Z dniem 1 stycznia 2026 r. weszły w życie zmiany upraszczające stosowanie przyspieszonej amortyzacji budynków niemieszkalnych i budowli. Preferencja dotyczy podatników PIT i CIT będących mikroprzedsiębiorcami, małymi albo średnimi przedsiębiorcami.

Dotychczas rozwiązanie to było powiązane z inwestycjami w gminach o wysokim bezrobociu oraz niskim wskaźniku zamożności. Podatnik musiał więc weryfikować dwa warunki lokalizacyjne: przeciętną stopę bezrobocia w powiecie albo mieście na prawach powiatu oraz wskaźnik zamożności danej gminy. Nowelizacja usuwa drugi z tych warunków.

Znaczenie zmiany polega na tym, że mechanizm przyspieszonej amortyzacji ma stać się łatwiejszy do zastosowania. Ustawodawca pozostawia kryterium podwyższonego bezrobocia, rezygnując z dodatkowego badania wskaźnika zamożności gminy. Preferencja nadal zachowuje więc charakter zachęty inwestycyjnej dla obszarów słabszych gospodarczo, ale jej warunki formalne zostają uproszczone.

Charakter i cel zmiany

Przyspieszona amortyzacja pozwala na szybsze zaliczenie wartości środka trwałego do kosztów uzyskania przychodów. Nie jest to zwolnienie podatkowe ani dotacja, lecz instrument poprawiający podatkowe rozliczenie nakładów inwestycyjnych.

Celem zmiany jest usunięcie warunku, który komplikował korzystanie z preferencji. Kryterium niskiego wskaźnika zamożności wymagało od podatników dodatkowej analizy danych dotyczących gminy. W praktyce mogło to ograniczać dostęp do amortyzacji także wtedy, gdy inwestycja była realizowana na obszarze o realnie trudniejszej sytuacji na rynku pracy.

Po nowelizacji podstawowe znaczenie ma przeciętna stopa bezrobocia. Środek trwały powinien znajdować się na obszarze gminy położonej w powiecie albo mieście na prawach powiatu, w których przeciętna stopa bezrobocia wynosi co najmniej 120% przeciętnej stopy bezrobocia w kraju.

Analiza kluczowych zmian normatywnych

Zmiana przepisów wiąże się z następującymi skutkami:

• rezygnacja z kryterium wskaźnika zamożności gminy - podatnik nie musi już badać, czy indywidualny wskaźnik zamożności gminy jest niższy od wskaźnika ogólnego,
• pozostawienie kryterium bezrobocia - warunkiem lokalizacyjnym pozostaje położenie środka trwałego na obszarze spełniającym ustawowy próg przeciętnej stopy bezrobocia,
• zachowanie ograniczenia podmiotowego - preferencja nadal dotyczy wyłącznie mikroprzedsiębiorców, małych oraz średnich przedsiębiorców,
• ograniczenie przedmiotowe - przyspieszona amortyzacja obejmuje budynki i lokale niemieszkalne oraz budowle zaliczone do grupy 1 i 2 klasyfikacji środków trwałych,
• znaczenie pierwszego wprowadzenia do ewidencji - preferencja odnosi się do środków trwałych wytworzonych we własnym zakresie i po raz pierwszy wprowadzonych do ewidencji danego podatnika.

Uproszczenie nie zmienia więc całej konstrukcji preferencji. Dotyczy przede wszystkim usunięcia jednego z warunków lokalizacyjnych. Pozostałe przesłanki nadal wymagają odrębnej weryfikacji.

Uwagi, zastrzeżenia i ryzyka systemowe

Z perspektywy podatników szczególnego znaczenia nabierają następujące ryzyka:

• ryzyko błędnej oceny statusu przedsiębiorcy - z preferencji mogą korzystać wyłącznie podmioty mieszczące się w kategorii MŚP,
• ryzyko nieprawidłowej klasyfikacji środka trwałego - nie każda nieruchomość wykorzystywana w działalności gospodarczej będzie objęta przyspieszoną amortyzacją,
• ryzyko błędnego ustalenia lokalizacji - samo określenie gminy jako mniej zamożnej nie wystarcza; znaczenie ma spełnienie ustawowego kryterium bezrobocia,
• ryzyko stosowania nowych zasad do wcześniejszych inwestycji - w przypadku inwestycji rozpoczętych przed 2026 r. konieczna jest analiza przepisów przejściowych i dat istotnych zdarzeń budowlanych albo ewidencyjnych.

Kluczowe znaczenie ma nie samo położenie inwestycji w gminie o niskim wskaźniku zamożności, lecz spełnienie warunków przewidzianych w przepisach o PIT i CIT. Nowelizacja upraszcza dostęp do preferencji, ponieważ eliminuje konieczność badania wskaźnika zamożności gminy. Nie znosi jednak wymogu weryfikacji statusu przedsiębiorcy, rodzaju środka trwałego, sposobu jego wytworzenia oraz lokalizacji według kryterium podwyższonego bezrobocia. Przygotowanie do zastosowania przyspieszonej amortyzacji powinno więc obejmować nie tylko analizę mapy gmin i powiatów, lecz także zabezpieczenie dokumentacji potwierdzającej klasyfikację środka trwałego oraz prawo podatnika do skorzystania z preferencji.